Laat hier zelf de AMOC kantelen en bekijk verschillende stromingen in de oceaan.
Dieptelagen
Als de AMOC
kantelt
Een wetenschappelijk onderbouwd toekomstverhaal dat laat zien wat er kan gebeuren als de AMOC kantelt.
- Nederlands
- English
Wat als de oceaanstroming die Nederland warm houdt komende eeuw vrijwel stilvalt? Dat is geen sciencefiction: de AMOC kan deze eeuw een kantelpunt bereiken. Op deze pagina verkennen we hoe ons klimaat er dan uit kan komen te zien. Eerst lees je hoe zo’n omslag kan ontstaan. Daarna stap je in een verhaal dat je honderd jaar de toekomst in voert. Tot slot geven we mee wat dit kan betekenen voor klimaatadaptatie in Nederland en wat je met deze kennis kunt doen.
Wat is er aan de hand?
De AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation) is het systeem van oceaanstromingen dat warm water naar Noordwest-Europa vervoert. In de animatie hierboven zie je hoe dit systeem werkt. Dankzij de AMOC hebben wij een relatief mild klimaat. Door klimaatverandering vertraagt de AMOC. De huidige KNMI’23-scenario’s gaan ervan uit dat de AMOC gedurende de 21e eeuw met 34 tot 45% vertraagt.
Maar er bestaat ook een kans dat de stroming over een kantelpunt heengaat en stilvalt. Een kantelpunt (of tipping point) is een kritische drempel: gaat een systeem daar overheen, dan komt het in een heel andere toestand terecht. Als de AMOC zijn kantelpunt bereikt, is er daarna een kantelperiode van 50 tot 100 jaar. De AMOC zwakt dan steeds meer af, totdat hij vrijwel stilvalt. Als de AMOC over zijn kantelpunt heen is, kan hij niet meer eenvoudig herstellen. De laatste jaren is er steeds meer bewijs dat de AMOC de komende decennia zijn kantelpunt kan bereiken.
Klimaateffecten
Als de AMOC een kantelpunt bereikt en gaat stilvallen, heeft dat grote gevolgen voor het klimaat op de hele wereld, ook in Nederland. We weten dat in Noordwest-Europa dan de temperatuur, neerslag, zeespiegel en stormen veranderen. Hoe groot de klimaateffecten worden is nog niet precies te zeggen, maar we weten wel steeds beter welke richting het op kan gaan.
Klimaateffecten van een kantelende AMOC
Klik op een klimaateffect voor meer informatie.
Storm
Tussen Noord- en Zuid-Europa groeit het verschil in temperatuur. Daardoor kunnen stormen intensiever worden.
Lees meer →Zeespiegel
Langs alle Noord-Atlantische en Arctische kusten ontstaat extra en snellere zeespiegelstijging.
Lees meer →Neerslag
In Europa wordt het droger. Ook wereldwijd veranderen neerslagpatronen, en wordt het op sommige plekken droger of natter.
Lees meer → Een extreme toekomst
In dit verhaal nemen we je mee naar een mogelijke toekomst. Hoe ziet onze toekomst eruit als de AMOC al in de komende jaren zijn kantelpunt bereikt, dan een kantelperiode ingaat en uiteindelijk bijna stilvalt? We kiezen bewust voor dit worst-case scenario, zodat duidelijk wordt wat ons in het ergste geval te wachten staat. We laten zien hoe het klimaat verandert gedurende de kantelperiode, en wat dat voor ons betekent. Hierbij baseren we ons op de huidige wetenschappelijke resultaten. Scroll verder om te beginnen.
Hoe nu verder?
Zoals je in dit verhaal hebt gelezen, kunnen de gevolgen van een stilvallende AMOC ontwrichtend worden voor Nederland. Ons verhaal schetst het ergste geval, maar deze toekomst is niet onmogelijk. Wat kun je ermee?
Het is goed om op de hoogte te blijven, want het onderzoek naar de AMOC ontwikkelt zich snel. Maar je hoeft niet te wachten op meer zekerheid om er rekening mee te houden. Je kunt bijvoorbeeld je plannen laten meebewegen met een onzekere toekomst en verkennen wat de risico’s van een stilvallende AMOC zijn voor jouw werk. Als laatste kun je natuurlijk bijdragen aan het tegengaan van klimaatverandering, want dat verkleint de kans dat de AMOC kantelt.
1. Aanpassen aan een onzekere toekomst
Werk je aan klimaatadaptatie? Een kantelende AMOC maakt de bandbreedte van klimaateffecten nog groter. Het kan daarom helpen om plannen zo te maken dat ze kunnen meebewegen met verschillende toekomstscenario’s. Om daar zicht op te krijgen, zetten we de effecten hieronder op een rij. Per klimaateffect lees je hoe het zich kan ontwikkelen als de AMOC kantelt, en waar dat afwijkt van de KNMI’23-scenario’s.
Klimaateffecten ten opzichte van de KNMI’23-scenario’s
Klik op een klimaateffect voor meer informatie.
Temperatuur
Als de AMOC stilvalt, wordt het kouder in Noordwest-Europa. Hoeveel kouder het precies wordt, kunnen wetenschappers nog niet goed genoeg kwantificeren. Wel weten we dat het vooral in de winters kouder wordt, terwijl het in de zomers warm kan blijven. Het toekomstige klimaat is ook bij het stilvallen van de AMOC afhankelijk van onze uitstoot. Als de aarde sterk blijft opwarmen, blijven hittegolven ook in Nederland mogelijk. Het blijft dus belangrijk om ons voor te bereiden op de opwarming die in de KNMI’23-scenario’s verwerkt zit.
Storm
Van alle effecten is de toename van stormen het lastigst te kwantificeren. We weten wel dat we met intensievere stormen te maken kunnen krijgen. De kans op extreem weer neemt ook in de huidige KNMI’23-scenario’s toe, dus het blijft belangrijk om ons daarop voor te bereiden.
Zeespiegel
Als de AMOC stilvalt, stijgt de zeespiegel extra en sneller. Dit effect kennen we al beter dan de andere effecten. In 2008 is er voor de Deltacommissie al een high-end scenario gemaakt. Daarin is een stilvallende AMOC meegenomen. De KNMI’23-scenario’s houden rekening met de extra zeespiegelstijging bij een AMOC die 34 tot 45% afzwakt. Er is nog geen KNMI-scenario waarin de AMOC helemaal stilvalt. Het blijft dus belangrijk om die kennis te ontwikkelen, zodat we ook op dit scenario voorbereid kunnen zijn.
Neerslag
In Europa wordt het droger. Hoe groot de neerslagtekorten worden, is nog moeilijk in cijfers uit te drukken. Wel is duidelijk dat het nog veel droger kan worden dan in de KNMI’23-scenario’s staat. Maatregelen tegen droogte worden dus alleen maar belangrijker.
Wat opvalt: alleen temperatuur kan een andere kant op gaan bewegen als de AMOC kantelt. Vooral in de winter wordt het dan kouder.
De andere effecten veranderen in dezelfde richting als in de KNMI’23-scenario’s, maar mogelijk sneller of sterker. Daarvoor blijven de bestaande adaptatiemaatregelen nodig. Ze moeten alleen misschien eerder of op grotere schaal worden ingezet.
Voor kou zijn waarschijnlijk nieuwe of andere maatregelen nodig. Toch is het nog te vroeg om daar nu al beleid voor te maken, want onderzoekers werken nog aan meer zekerheid. Wel kunnen we alvast nadenken over wat de risico’s van kou in Nederland kunnen zijn.
Het bollenschema hieronder kan daarbij helpen. Je ziet hierin de koude effecten en hun gevolgen, geïnspireerd op de bollenschema’s van de NAS-adaptatietool. Zo kun je verkennen wat extra kou betekent voor je werk, je sector of je omgeving.
Het wordt kouder: koude effecten en hun gevolgen
Klik op de bollen voor meer informatie.
2. Onderzoek en metingen
We weten nog niet of en wanneer de AMOC kantelt. En zoals je in het verhaal las, is het begin van een kanteling moeilijk te herkennen. Daarom is meer onderzoek nodig. Onderzoekers, onder andere bij het KNMI, zijn hard bezig om meer zekerheid over het stilvallen van de AMOC te bieden.
Daarvoor is het essentieel dat de AMOC gemeten wordt. Dat gebeurt nu al op verschillende plekken in de oceaan. Het is heel belangrijk dat die metingen door kunnen gaan, zodat we het stilvallen van de AMOC op tijd zien aankomen. Hoe beter we meten, hoe eerder we de signalen zien, en hoe beter we ons kunnen voorbereiden.
3. Klimaatverandering tegengaan
Aanpassen aan klimaatverandering wordt steeds belangrijker. Maar het allerbelangrijkste blijft: de opwarming zelf tegengaan. Voor alle kantelpunten in het klimaat geldt: hoe sneller de aarde opwarmt, hoe groter de kans dat we ze overschrijden. Dus hoe meer we doen om de opwarming van de aarde tegen te gaan, hoe kleiner de kans dat dit verhaal echt gebeurt.
Waarom dit klimaatverhaal?
De laatste jaren vinden klimaatwetenschappers steeds meer bewijs dat de AMOC deze eeuw al kan kantelen. Het klimaat in Nederland kan hierdoor sterk veranderen. Daarom hebben we bij Stichting CAS dit toekomstbeeld gemaakt. Met tekst en beelden laten we zien wat er kan gebeuren als de oceaanstroming gaat kantelen. Zo willen we professionals die werken aan klimaatverandering en klimaatadaptatie bewuster maken van de gevaren. Dan kunnen we ons voorbereiden. We weten nog niet zeker of dit kantelpunt wordt bereikt. Maar als het gebeurt, zijn de gevolgen groot. Daarom is het belangrijk dat we onze samenleving weerbaar maken.
Dankwoord
Onze dank gaat uit naar alle experts met wie we voor dit verhaal hebben gesproken, voor hun tijd en hun waardevolle inzichten. In het bijzonder danken we dr. René van Westen (Universiteit Utrecht) en prof. dr. Caroline Katsman (TU Delft / KNMI) voor hun onmisbare hulp bij het samenstellen van dit verhaal.
Meer lezen?
KNMI-berichten
Wetenschappelijke artikelen
Andere websites
© 2026 Climate Adaptation Services, ontwikkeling en vormgeving door Rosette Raterman